السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
560
تفسير الميزان ( فارسي )
دودمان اسماعيل غلبه يافت و توليت خانه را از آنان گرفته و به خود اختصاص داد ، و بعد از جرهم اين توليت به دست عمالقه افتاد كه طايفه اى از بنى كركر بودند و با قوم جرهم جنگها كردند . عمالقه همه ساله در كوچهاى زمستانى و تابستانى خود در پائين مكه منزل مىكردند . هم چنان كه جرهمىها در بالاى مكه منزل برمىگزيدند . با گذشت زمان دوباره روزگار به كام جرهمىها شد و بر عمالقه غلبه يافتند ، تا توليت خانه را بدست آوردند ، و حدود سيصد سال در دست داشتند ، و بر بناى بيت و بلندى آن اضافاتى نسبت به آنچه در بناى ابراهيم بود پديد آوردند . بعد از آنكه فرزندان اسماعيل زياد شدند و قوت و شوكتى پيدا كردند و عرصه مكه بر آنان تنگ شد ، ناگزير در صدد برآمدند تا قوم جرهم را از مكه بيرون كنند كه سرانجام با جنگ و ستيز بيرونشان كردند . در آن روزگار بزرگ دودمان اسماعيل عمرو بن لحى بود ، كه كبير خزاعه بود ، بر مكه استيلا يافته ، متولى امر خانه خدا شد ، و اين عمرو همان كسى است كه بتها را بر بام كعبه نصب نموده و مردم را به پرستش آنها دعوت كرد و اولين بتى كه بر بام كعبه نصب نمود ، بت « هبل » بود كه آن را از شام با خود به مكه آورد و بر بام كعبه نصب كرد ، و بعدها بتهايى ديگر آورد ، تا عده بتها زياد شد ، و پرستش بت در بين عرب شيوع يافت و كيش حنفيت و يكتاپرستى يكباره رخت بربست . در اين باره است كه « شحنة بن خلف جرهمى » ، « عمرو بن لحى » را خطاب كرده و مىگويد : « يا عمرو انك قد احدثت آلهة * شتى بمكة حول البيت انصابا و كان للبيت رب واحد ابدا * فقد جعلت له فى الناس اربابا لتعرفن بان اللَّه فى مهل * سيصطفى دونكم للبيت حجابا » « 1 » ولايت و سرپرستى خانه تا زمان حليل خزاعى هم چنان در دودمان خزاعه بود كه حليل اين توليت را بعد از خودش به دخترش همسر قصى بن كلاب واگذار نمود ، و اختيار باز و بسته كردن در خانه و به اصطلاح كليد دارى آن را به مردى از خزاعه بنام ابا غبشان خزاعى داد . ابو غبشان اين منصب را در برابر يك شتر و يك ظرف شراب ، به قصى بن كلاب بفروخت . و اين
--> ( 1 ) اى عمرو ، اين تو بودى كه خدايانى گوناگون اطراف بيت پديد آورده و نصب كردى . خانه خدا ، ربى واحد و جاودانه داشت ، اين تو بودى كه مردم را به شرك و پرستش ارباب گوناگون واداشتى . به زودى خواهى فهميد كه خداى تعالى ، در آينده نزديكى ، از غير شما ، پرده دارى براى بيت انتخاب خواهد كرد .